Eksploratorzy
http://eksploratorzy.com.pl/

Szczawnica – dwór Szalayów
http://eksploratorzy.com.pl/viewtopic.php?f=74&t=4770
Strona 1 z 1

Autor:  Igiełka [ 16 cze 2010, o 16:07 ]
Tytuł:  Szczawnica – dwór Szalayów

W Szczawnicy (woj. małopolskie, pow. Nowy Targ) za budynkiem Straży Pożarnej, znajduje się klasycystyczny dwór Szalayów wybudowany w 1839r.
Szalayowie byli ziemiańską rodziną pochodzącą z Węgier. To właśnie dzięki nim, w szczególności Józefowi Stefanowi, Szczawnica stała się znanym uzdrowiskiem. Niestety, losy jego dzieci i wnuków są bardzo smutne.

Za: http://www.szczawnica.net/mportal/conte ... 23/66/1/1/


Cytuj:
Dwa ostatnie pokolenia Szalayów
Synowie Tytus i Władysław zjawiają się u boku ojca w chwili uzyskania pełnoletności a więc w latach 1860- -65. Nie potrafią jednak nawiązać zażyłych stosunków z ojcem. Przyzwyczajeni do dostatniego życia w domu wuja Karola Klobassy - milionera,potentata naftowego, właścciela kilkunastu wsi w krośnieńskim; wychowywani przez wiele lat u boku ekstrawaganckiego dziadka Rudolfa, nie potrafią odnaleźć się w domu zapracowanego ojca, pochłoniętego zdrojowiskiem, które jest jego jedyną pasją i lokującego każdy grosz w jego rozbudowę. Młodym Szalayom nie odpowiada ten styl życia. Lekko rozchodzą się im pieniądze, równie lekko potrafią zaciągać pożyczki. Władysław poślubia Alojzę z domu Steyskal, a Tytus Julię z baronów Gostkowskich. W 1873 r. podczas epidemii cholery umiera osiemnastoletnia Alojza i jej dziewięciodniowe dziecko. Tytus również traci wówczas kilkunastomiesięczną córeczkę Helenę.Po śmierci ojca synowie dziedziczą spadek w postaci dóbr tabularnych: Szczawnica wyżna i niżna w równych częściach, z tym, że Tytus otrzymuje w posiadanie stary, drewniany dwór dziadów a Władysław owe "cacko ojcowe" pałacyk nad Grajcarkiem. Ponadto Akademia Umiejętności zobowiązana była wolą testatora do oddawania połowy czystych dochodów z Zakładu na rzecz synów Józefa Stefana. Bracia nareszcie mogą dysponować większymi pieniędzmi, jednak długi pochłaniają większość ich wpływów. Już w listopadzie 1876 r. Tytus zaciąga poważną pożyczkę pod zastaw swojego majątku: połowy dóbr szczawnickich. Wkrótce (24 stycznia 1879 r.) c.k. sąd obwodowy w Nowym Sączu oddaje Tytusa pod kuratelę z powodu marnotrawstwa i ustanawia mu kuratora w osobie Władysława Waltera, właściciela dóbr Świdnik. Również Władysław, oddany zostaje wyrokiem sądu pod kuratelę z powodu niedołęstwa umysłowego.Sytuacja ta zmusza Julię, żonę Tytusa, do wniesienia pozwu o wyznaczenie dla niej i dwóch małoletnich synów: Józefa Stanisława i Leona alimentów miesięcznych od 1 listopada 1878 r. i o orzeczenie obowiązku ich płacenia przez Tytusa Szalaya. Władysław, prawdopodobnie wskutek choroby wenerycznej, popada w coraz większy obłęd. W roku 1879 zapisuje swój majątek stryjecznemu bratu Alojzemu Szalayowi, lekarzowi z Przemyśla. Ponieważ jednak dobra szczawnickie były już zastawione, Alojzy odstępuje prawo dziedziczenia na rzecz Feliksa Pławickiego, ongiś dobrego znajomego JózefaStefana, współzałożyciela Towarzystwa Tatrzańskiego. Kłopoty finansowe braci nie maleją, a jednocześnie Akademia Umiejętności zachowuje się nielojalnie wobec swojego testatora (nie tylko ten jeden raz jak się w przyszłości okaże), zamiast corocznie płacić Szalayom połowę czystego dochodu z uzdrowiska, spłaca ich jednorazowo kwotą 47000 zł reńskich, w zamian spadkobiercy zrzekają się wszelkich praw do Zakładu Zdrojowego.9 września 1880 r. umiera Władysław Szalay. W pałacyku, o którego pięknie rozpisywały się ówczesne czasopisma, zamieszkuje Feliks z Pławic Pławicki, obywatel miasta Lwowa. Tytus umiera poza Szczawnicą, około 1890 r. W styczniu 1893 r. płonie drewniany dwór Szalayów, Julia z dziećmi zamieszkuje w wybudowanych wcześniej domach- pensjonatach, stojących na skraju Parku Górnego (dzisiejsza ulica Jana Wiktora). W 1895 r. wychodzi powtórnie za mąż i odtąd nosi nazwisko Neuel. Synowie Tytusa: Józef Stanisław i Leon cechują się, tak jak ojciec i stryj, absolutną beztroską w wydawaniu pieniędzy. Józef Stanisław pracuje krótko jako kontroler c.k. we Lwowie. Leon, po skończeniu 7 klasy gimnazjum w Tarnopolu, nie podejmuje żadnej pracy. Bracia potrafią zaciągać pożyczki pod zastaw niemalże każdej rzeczy jaką posiadają. Ustawicznie procesują się z Pławiekim i innymi wierzycielami. Nie stawiają się w terminie na rozprawy, przez co procesy ciągną się w nieskończoność. Pławicki, sam lekkoduch, przypina Szalayom etykietę, że nic ma dla nich nic świętego na tym świecie. Józef Stanisław w 1898 r. poślubia Czesławę z domu Wiśniewską, prawdopodobnie córkę dzierżawcy uzdrowiska Feliksa Wiśniewskiego, właścicielkę pracowni kapeluszniczej w Warszawie. W 1897 r. przychodzi na świat ich jedyne dziecko: Maria, która umiera 28 grudnia 1898 r. Czesława popada w stan obłąkania umysłowego. Małżeństwo rozpada się. Porzuconą przez męża, chorą umysłowo Czesławę przygarniają górale. Zamieszkuje w jednej z chałup we wsi i jako towarzyszkę ma oswojoną świnię, która chodzi z nią wszędzie. Taki obraz obłąkanej Szalayki pozostaje w pamięci górali. Umiera 16 lipca 1936 r. i jako ostatnia zostaje pochowana w rodzinnej kaplicy. Józef Stanisław w sierpniu 1912 r. poślubia Henriettę z domu Pruszyńską, siostrę żony Awita Szuberta - znanego fotografa krakowskiego. W rok po ślubie, który zawarli na Węgrzech, Józef Stanisław umiera na zapalenie płuc. Ma wówczas zaledwie 43 lata. Cztery lata wcześniej, w roku 1909, Akademia Umiejętności lekceważąc ponownie wolę testatora, sprzedaje szczawnickie uzdrowisko hrabiemu Adamowi Stadnickiemu. Leon próbuje walczyć o sukcesję po przodku, pisze odezwę "W sprawie Szczawnicy', którą wydaje własnym nakładem. Oskarża Akademię: ...krzywdą rodziny doszłaś Akademio do Zakładów Szczawnickich i wzywa ją przed sąd boży oraz opinię publiczną. Nie odnosi to jednak skutku, Szalayowie nie mają już żadnej pozycji, jedynie długi i fatalną reputację. Leon próbuje wytoczyć proces ale brak pieniędzy stoi na przeszkodzie. Po śmierci brata, Leon pozostaje ostatnim z rodu! Nie wiadomo czy mieszkał w Szczawnicy, jego pozycja społeczna była tak niska, iż w czasie pierwszej wojny światowej służył w wojsku w randze szeregowca piechoty. Ostatnia o nim wiadomość pochodzi z 1916 r. Zaprzyjaźniona z nim Helena Bielicka z baronów Kleistów, śle do Urzędu Gminy w Szczawnicy list prosząc o potwierdzenie, iż Leon pochodzi z ziemiańskiej rodziny. Zaświadczenie to miało mu ułatwić dostanie się do lepszej jednostki wojskowej i wyższą szarżę. Sam Szalay jest wówczas chory i przebywa w jednym z lazaretów na terenie Styrii, w Austrii. Potem wszelki słuch o nim ginie. Wille wybudowane przez Julię, przez synów zadłużone, mocą kontraktu przedślubnego, przeszły na własność Henrietty Szalay. Zamieszkiwała w nich wraz z siostrą Ireną. Umarła w 1945 r. Silna presja opinii społecznej spowodowała, iż odmówiono jej pochówku w kaplicy Szalayów. Grób Henrietty znajduje się na miejscowym cmentarzu "pod Huliną".

Obecnie budynek dworu znajduje się w prywatnych rękach


Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek


Członkowie rodziny Szalayów pochowani są w kaplicy na starym cmentarzu w Szczawnicy

viewtopic.php?f=84&t=382

Autor:  phabuj [ 2 sty 2014, o 20:20 ]
Tytuł:  Re: Szczawnica – dwór Szalayów

Obecnie dworek jest częścią bazy noclegowej w Szczawnicy. Jest faktycznie bardzo ładny i zadbany, jednak styl wyposażenia pokojów niesmacznie eklektyczny: stare, bogato zdobione szafy w sąsiedztwie stolików nocnych jakby z Ikei nie tworzą zbyt trafnego połączenia. Niemniej, czysto i schludnie. Zdjęcia wnętrz dostępne na stronie internetowej dworu.
Załącznik:
DSC_3993.JPG
DSC_3993.JPG [ 181.84 KiB | Przeglądane 991 razy ]

Strona 1 z 1 Strefa czasowa: UTC + 1
Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Group
http://www.phpbb.com/